sayfa afişi

Döner Sönümleyici Tork Hesaplaması

Bölüm 1. Temel Tork Mantığı

1. Torku Neden Hesaplamamız Gerekiyor?

Döner amortisör seçmeden önce, uygulamanın yaklaşık olarak ne kadar tork gerektirdiğini bilmemiz gerekiyor.

Döner amortisörler çok farklı tork aralıklarında mevcuttur. Bazıları çok küçük yükler için tasarlanırken, diğerleri çok daha büyük mekanizmalar için tasarlanmıştır.

Dolayısıyla tork hesaplamasının temel amacı, dikkate almamız gereken yaklaşık tork aralığını belirlemektir.

Örneğin, hesaplanan gerekli tork yaklaşık 2 N·m ise, 0,2 N·m veya 10 N·m değerindeki ürünler yerine, 2 N·m civarındaki amortisörlere bakarak işe başlamalıyız.

Bu aşamada sadece tork aralığını daraltıyoruz. Tam amortisör modeli daha sonra belirlenecek.

2. Temel Tork Prensibi

Temel ilişki şöyledir:

Tork = Kuvvet × Mesafe

Basitçe ifade etmek gerekirse, tork esas olarak iki şeye bağlıdır:

Kuvvet ne kadar büyük?

Ve

Bu kuvvet, dönme noktasından ne kadar uzakta?

Bunu anlamanın kolay bir yolu tahterevalli örneğidir.

Temel Tork Prensibi

İki kişinin tahterevallinin iki tarafına oturduğunu hayal edin.

Tahterevallinin merkezi, dönme noktasıdır.

Her bir kişinin ağırlığı bir kuvvet oluşturur.

Her bir kişi ile merkez pivot noktası arasındaki mesafe, mesafedir.

İki kişinin ağırlığı aynıysa, ancak bir kişi merkezden daha uzakta oturuyorsa, o kişi daha fazla tork üretir.

Kişilerden biri diğerinden daha ağır olsa bile merkeze daha yakın oturuyorsa, iki taraf yine de dengede kalabilir.

Aynı prensip kapak için de geçerlidir.

Daha ağır bir kapak genellikle daha fazla tork üretir.

Ancak aynı ağırlıkta bile, ağırlık merkezi menteşeden daha uzakta olan bir kapak daha fazla tork üretecektir.

Dolayısıyla döner amortisör torkunu hesaplarken her zaman iki temel soruyu yanıtlamaya çalışıyoruz:

Kuvvet nedir?

Bu kuvvetin dönme noktasına olan etkin mesafesi nedir?

Aşağıdaki hesaplama yöntemleri, bu iki değeri bulmanın farklı yollarıdır.

3. Hesaplama için hangi pozisyon kullanılmalıdır?

Torku hesaplamadan önce, ürünün hangi pozisyonunda hesaplama yaptığımızı da bilmemiz gerekiyor.

Yerçekimi etkisiyle dönen basit bir kapak için, kapak hareket ettikçe tork da değişir.

Kapak dikey konuma yakın olduğunda, yerçekiminin menteşe etrafındaki dönme üzerindeki etkisi nispeten azdır.

Kapak yatay konuma doğru hareket ettikçe, yerçekiminin pivot noktası etrafında etki ettiği etkin mesafe artar, dolayısıyla tork da artar.

Yatay konuma yakın yerlerde yerçekimi torku genellikle maksimum seviyededir.

Dolayısıyla, basit bir yerçekimiyle çalışan kapak için, ilk amortisör seçimi için maksimum veya referans torku tahmin ederken genellikle yatay veya yataya yakın konum kullanılır.

Bu, torkun hareket boyunca aynı kaldığı anlamına gelmez.

Bu bize yalnızca kullanışlı bir maksimum veya referans değeri verir.

Hareketin tamamı boyunca torkun nasıl değiştiği ayrı bir sorudur ve bunu daha sonra ele alacağız.Tork Eğrisi Eşleştirme.

 

Bölüm 2. Yaygın Tork Hesaplama Yöntemleri

Basit bir yerçekimiyle çalışan dönen bir ürün için, tork hesaplamasında kullanılan kuvveti elde etmenin iki yaygın yolu vardır.

Fark çok basit:

Yöntem 1, kuvveti doğrudan ölçer.

Yöntem 2, kuvveti ürünün ağırlığından hesaplar.

Her iki yöntem de aynı prensibe dayanmaktadır:

Tork = Kuvvet × Mesafe

1. Yöntem 1: Kaldırma Kuvvetinden Hesaplama

Kaldırma kuvveti doğrudan ölçülebiliyorsa, tork şu formülle hesaplanabilir:

Tork = Kaldırma Kuvveti × Dönme Noktasından Uzaklık

Burada kaldırma kuvveti, ölçüm noktasında ürünü yavaşça desteklemek veya kaldırmak için gereken kuvvettir.

Mesafe, dönme noktasından kuvvetin ölçüldüğü noktaya kadar olan mesafedir.

Örneğin, kapağın yatay konuma yakın bir yere yerleştirildiğini varsayalım.

Kapak ucunda ölçülen kaldırma kuvveti şöyledir:

2 N

Dönme noktasından ölçüm noktasına olan mesafe şöyledir:

0,5 m

Daha sonra:

Tork = 2 N × 0,5 m

Tork = 1 N·m

Kaldırma Kuvvetinden Hesapla

Önemli olan nokta, kuvvetin yavaşça ölçülmesi gerektiğidir.

Kapak hızlıca hareket ettirilirse, ivme ve atalet okumayı etkileyebilir.

Buradaki amaç, mekanizmanın oluşturduğu torku tahmin etmektir, onu hızla ivmelendirmek için gereken kuvveti değil.

Dolayısıyla bu yöntem şu şekilde basitçe anlaşılabilir:

Kuvveti ölçün, mesafeyi ölçün ve torku hesaplayın.

2. Yöntem 2: Ürün Ağırlığı ve Ağırlık Merkezinden Hesaplama

Ürünün ağırlığı ve ağırlık merkezi biliniyorsa, kaldırma kuvvetini doğrudan ölçmeden de tork hesaplanabilir.

Öncelikle, ürün kütlesi yerçekimi kuvvetine dönüştürülür.

Ardından bu kuvvet, dönme noktasından ağırlık merkezine olan mesafe ile çarpılır.

Basit yatay bir kapak için:

Tork = m × g × L

Neresi:

m = ürün kütlesi
g = yerçekimi ivmesi
L = dönme noktasından ağırlık merkezine olan mesafe

Örneğin, varsayalım ki:

Ürün kütlesi = 2 kg

Dönme noktasından ağırlık merkezine olan mesafe = 0,2 m

Yerçekimi kuvveti yaklaşık olarak şöyledir:

2 × 9,81 = 19,62 N

Bu yüzden:

Tork = 19,62 × 0,2

Tork ≈ 3,92 N·m

Burada önemli olan nokta ağırlık merkezidir.

Ürün Ağırlığı ve Ağırlık Merkezinden Hesaplayın

Ağırlık merkezi, ürünün ağırlığının etki ettiği nokta olarak kabul edilir. Konumu, ürünün şekline ve ağırlık dağılımına bağlıdır.

Düzgün şekle ve homojen ağırlık dağılımına sahip basit bir ürün için, ağırlık merkezi genellikle geometrik merkezine yakındır.

Düzensiz şekle veya dengesiz ağırlık dağılımına sahip daha karmaşık bir ürün için, ağırlık merkezi daha ağır olan tarafa doğru kayabilir. Bu durumda, konumunu belirlemek için CAD verileri veya gerçek ürün ölçüleri kullanılabilir.

Bu nedenle tork hesaplamasında kullanılan mesafe, kapağın tam uzunluğuyla aynı olmayabilir.

Bu, dönme noktasından ağırlık merkezine olan mesafedir.

Dolayısıyla 2. Yöntem şu şekilde basitçe anlaşılabilir:

Yerçekimi kuvvetini hesaplayın, bu kuvvetin nerede etki ettiğini bulun, dönme noktasından o noktaya olan mesafeyi ölçün ve ardından torku hesaplayın.

Dolayısıyla Yöntem 1 ve Yöntem 2, iki farklı fiziksel prensibe dayanmamaktadır.

Bunlar, aynı tork hesaplamasında kullanılan kuvveti elde etmenin iki farklı yoludur.

 

Bölüm 3. Daha Karmaşık Mekanizmalar İçin Tork Hesaplaması

Yukarıdaki iki yöntem, yerçekimi etkisiyle bir eksen etrafında dönen basit ürünler için iyi sonuç verir.

Ancak birçok döner damper uygulaması bu kadar basit değildir.

Bazı ürünler düz bir çizgide hareket eder.

Bazılarında ürün ile amortisör arasına dişli çarklar kullanılır.

Diğerleri ise yaylar veya aynı anda birden fazla kuvvet tarafından hareket ettirilir.

Temel tork prensibi hala geçerli, ancak kuvvetin döner amortisöre nasıl aktarıldığına daha dikkatli bakmamız gerekiyor.

1. Dişli Çarklı Doğrusal Hareket İçin Tork Hesaplaması

Döner damper, düz bir hat üzerinde hareket eden bir ürünü de kontrol edebilir.

Yaygın bir mekanizma şöyledir:

Doğrusal Hareket → Kremayer → Pinyon → Döner Amortisör

Dişli Çarklı Doğrusal Hareket İçin Tork Hesaplaması

Ürün kendisi doğrusal olarak hareket eder, ancak kremayer dişli pinyonu döndürür ve pinyon da amortisörü döndürür.

Bu durumda, doğrusal kuvvetin dönme torkuna dönüştürülmesi gerekir.

Temel ilişki şöyledir:

Tork = Doğrusal Kuvvet × Pinyon Yarıçapı

Örneğin, bir yük kendi ağırlığı altında dikey olarak aşağı doğru hareket ediyorsa, itici kuvvet şu formülle tahmin edilebilir:

F = m × g

Daha sonra:

Tork = m × g × r

Burada r, pinyonun etkin yarıçapıdır.

Yine de temel prensip değişmedi.

Hâlâ öyle:

Kuvvet × Mesafe

Aradaki fark, ilgili mesafenin artık kapak menteşesinden ağırlık merkezine olan mesafe değil, pinyon yarıçapı olmasıdır.

2. Dişli Oranının Amortisördeki Torku Nasıl Değiştirdiği

Bazen döner amortisör doğrudan ürünün pivot noktasına monte edilmez.

Bunun yerine, hareket dişliler aracılığıyla iletilir.

Örneğin:

Ürün Mili → Dişli → Amortisör Dişlisi → Döner Amortisör

Bu durumda:

Ürün tarafındaki tork, amortisör tarafındaki torka her zaman eşit değildir.

Dişli oranı, amortisörün algıladığı torku değiştirir.

Örneğin, ürün tarafındaki daha büyük bir dişlinin amortisör üzerindeki daha küçük bir dişliyi tahrik etmesi, amortisörün daha hızlı dönmesini sağlarken amortisör milinde gereken torku azaltabilir.

Bu, daha küçük torklu bir amortisörün, ürün tarafında daha büyük torka sahip bir mekanizmayı kontrol etmesine olanak tanır.

Ancak bunun başka bir etkisi daha var:

Dişli oranının değiştirilmesi, amortisörün dönüş hızını da değiştirir.

Bu önemlidir çünkü döner amortisör torku, dönme hızından da etkilenir.

Dolayısıyla dişliler kullanıldığında hem tork oranı hem de hız oranı dikkate alınmalıdır.

3. Yaylı ve Kombine Mekanizmalar

Her ürün yalnızca yerçekimiyle hareket etmez.

Bazı ürünler bahar aylarında açılır veya iade edilir.

Diğerleri şunlardan etkilenebilir:

yerçekimi + yay kuvveti

Yaylı ve Kombine Mekanizmalar

veya bağlantılar ve diğer mekanizmalar yoluyla.

Bu durumlarda, gerçek itici kuvvet kontrol edilmeden sıradan yerçekimi kapak hesaplaması basitçe kullanılamaz.

Örneğin, bir yay hareketin başlangıcında güçlü bir kuvvet uygulayabilir ve serbest bırakıldığında daha zayıf bir kuvvet uygulayabilir.

Yerçekimi bir pozisyonda harekete yardımcı olurken, başka bir pozisyonda ona karşı koyabilir.

Öyleyse asıl soru şu oluyor:

Ürünü her bir pozisyonda hangi kuvvetler hareket ettiriyor ve bu kuvvetler sönümleyiciye nasıl aktarılıyor?

Bu mekanizmalar için maksimum tork yatay konumda meydana gelmeyebilir.

Gerçek kuvvet ve iletim ilişkisi dikkate alınmalıdır.

 

Bölüm 4. Hesaplanan Torkun Kullanımı

Hesaplanan Tork Gerçekte Ne Anlama Geliyor?

Hesaplamanın şu sonucu verdiğini varsayalım:

Maksimum / Referans Tork ≈ 2 N·m

Artık hangi tork aralığına bakmamız gerektiğini yaklaşık olarak biliyoruz.

Ancak bu yine de hangi döner damperin seçilmesi gerektiği konusunda bize kesin bir bilgi vermiyor.

2 N·m aralığında birçok döner amortisör bulunabilir.

Bunlar disk amortisörler, kanatlı amortisörler, dişli amortisörler veya silindirik amortisörler gibi farklı tiplere ait olabilirler. Hatta aynı amortisör serisi içinde bile çeşitli tork değerleri ve modeller mevcut olabilir.

Sonraki adım, sönümleme yönü, tek yönlü veya çift yönlü sönümlemeye ihtiyaç duyulup duyulmadığı ve çalışma açısı gibi temel gereksinimlere göre bu adayları filtrelemektir.

Bu gereksinimler onaylandıktan sonra bile, hâlâ birkaç uygun damper seçeneği olabilir.

Bazı durumlarda, bir amortisör gerekli tork, sönümleme yönü ve çalışma açısını karşılayabilir, ancak kurulumdan sonra ürünün gerçek hareketi yine de tatmin edici olmayabilir.

Neden?

Çünkü tek bir maksimum tork değeri bize yalnızca referans noktasındaki tork seviyesini söyler. Tüm hareket boyunca neler olduğunu açıklamaz.

Ürün torku konuma bağlı olarak değişebilir.

Sönümleyici torku, dönme hızı ve sıcaklığa bağlı olarak da değişebilir.

Bu nedenle bir sonraki adım, Tork Eğrisi Eşleştirmesine bakmak ve ürünün Yerçekimi Etkisi Eğrisi ile amortisörün Sönümleme Tork Eğrisinin hareket boyunca iyi bir şekilde birlikte çalışıp çalışmadığını anlamaktır.

Dolayısıyla tork hesaplaması doğru tork aralığını bulmamıza yardımcı olur, ancak bu döner amortisör seçiminde sadece bir adımdır.